آیا از دست دادن بویایی اولین نشانههای بیماری آلزایمر را نشان میدهد؟
یک بیوپسی ساده از سلولهای بینی ممکن است امکان تشخیص اولین مراحل بیماری آلزایمر را فراهم کند، بسیار قبل از ظهور علائم شناختی. پژوهشگران نمونههایی را که از مخاط بویایی افراد در مراحل مختلف بیماری، از جمله افرادی که سالم بودند اما نشانگرهای زیستی پیشبینیکننده بیماری را داشتند، تحلیل کردند. تحقیقات آنها نشان میدهد که این ناحیه، که به راحتی قابل دسترسی است، تغییرات التهابی و عصبی مشخصه بیماری را منعکس میکند و راه را برای تشخیص زودهنگام و غیرتهاجمی هموار میسازد.
مخاط بویایی، که در قسمت بالایی بینی قرار دارد، شامل نورونهای حسی است که مستقیماً به مغز متصل هستند. در افراد مبتلا به بیماری آلزایمر، این نورونها پروتئینهای غیرطبیعی مشابهی را تجمع میدهند که در مناطق آسیبدیده مغز نیز مشاهده میشود. با استفاده از تکنیکهای پیشرفته تحلیل سلولی، دانشمندان نشانههای اولیه التهاب و استرس عصبی را در این مخاط شناسایی کردند، حتی در افرادی که هیچ اختلال شناختی آشکاری نداشتند اما دارای نشانگرهای زیستی بیماری بودند.
این مطالعه بر روی سه گروه انجام شد: بزرگسالان سالم، افراد مبتلا به بیماری با علائم شناختی، و بزرگسالانی بدون علامت اما با ناهنجاریهایی در مایع مغزی-نخاعی، نشانهای از مرحله پیشبالینی. نتایج نشان دهنده فعال شدن غیرطبیعی برخی سلولهای ایمنی، به ویژه لنفوسیتهای T، و همچنین افزایش برنامههای التهابی در سلولهای میکروگلیا است. این تغییرات، که از مرحله پیشبالینی مشاهده میشوند، با پیشرفت بیماری تشدید میشوند.
نورونهای بویایی، مسئول تشخیص بوها، نیز تغییرات مولکولی نشان میدهند. برای مثال، بیان ژنهای مرتبط با التهاب و استرس اکسیداتیو افزایش یافته، در حالی که بیان ژنهای محافظ کاهش یافته است. این تغییرات نشان دهنده ارتباط مختل بین نورونها و سلولهای ایمنی است، مکانیسمی که ممکن است به تخریب عصبی کمک کند.
تحلیل نمونههای بینی بنابراین امکان پیگیری پیشرفت بیماری و شناسایی اهداف بالقوه برای درمانها را فراهم میکند. این رویکرد روش عملی برای مطالعه مکانیسمهای اولیه بیماری آلزایمر ارائه میدهد که اغلب در مغز زنده دشوار است. همچنین میتواند آزمایشهای فعلی مانند آزمایشهای خون یا تصویربرداری را تکمیل کند تا تشخیص و پیگیری بیماران دقیقتر شود.
به طور خلاصه، مخاط بویایی مانند پنجرهای به مغز عمل میکند و فرآیندهای بیماریزا را بسیار قبل از ظهور علائم نشان میدهد. این کشف ممکن است مدیریت بیماری را متحول کند و امکان مداخله زودهنگامتر و هدفمندتر را فراهم آورد.
Attributions et sources
Origine de l’étude
DOI : https://doi.org/10.1038/s41467-026-70099-7
Titre : Olfactory cleft biopsy analysis of Alzheimer’s disease pathobiology across disease stages
Revue : Nature Communications
Éditeur : Springer Science and Business Media LLC
Auteurs : Vincent M. D’Anniballe; Sarah Kim; John B. Finlay; Michael Wang; Tiffany Ko; Sheng Luo; Heather E. Whitson; Kim G. Johnson; Bradley J. Goldstein