Mất khứu giác có tiết lộ những dấu hiệu đầu tiên của bệnh Alzheimer?

Một sinh thiết đơn giản từ các tế bào mũi có thể giúp phát hiện các giai đoạn đầu tiên của bệnh Alzheimer, lâu trước khi xuất hiện các triệu chứng nhận thức. Các nhà nghiên cứu đã phân tích các mẫu lấy từ niêm mạc khứu giác của những người ở các giai đoạn khác nhau của bệnh, bao gồm cả những cá nhân khỏe mạnh nhưng có các dấu ấn sinh học báo trước. Công trình của họ cho thấy vùng này, dễ tiếp cận, phản ánh những thay đổi viêm và thần kinh đặc trưng của bệnh, mở ra con đường cho chẩn đoán sớm và không xâm lấn.

Niêm mạc khứu giác, nằm ở phần trên của mũi, chứa các nơ-ron cảm giác kết nối trực tiếp với não. Ở những người mắc bệnh Alzheimer, các nơ-ron này tích lũy các protein bất thường tương tự như những protein được quan sát thấy trong các vùng não bị ảnh hưởng. Bằng cách sử dụng các kỹ thuật phân tích tế bào tiên tiến, các nhà khoa học đã xác định được các dấu hiệu viêm và căng thẳng thần kinh sớm trong niêm mạc này, ngay cả ở những cá nhân không có rối loạn nhận thức rõ ràng nhưng mang các dấu ấn sinh học của bệnh.

Nghiên cứu được thực hiện trên ba nhóm: người trưởng thành khỏe mạnh, những người mắc bệnh có triệu chứng nhận thức, và những người trưởng thành không có triệu chứng nhưng có bất thường trong dịch não tủy, dấu hiệu của giai đoạn tiền lâm sàng. Kết quả cho thấy sự hoạt hóa bất thường của một số tế bào miễn dịch, đặc biệt là các tế bào lympho T, cũng như sự gia tăng các chương trình viêm trong các tế bào kiểu vi mô. Những thay đổi này, được quan sát thấy ngay từ giai đoạn tiền lâm sàng, trở nên nghiêm trọng hơn khi bệnh tiến triển.

Các nơ-ron khứu giác, chịu trách nhiệm phát hiện mùi, cũng cho thấy những thay đổi phân tử. Ví dụ, biểu hiện của các gen liên quan đến viêm và căng thẳng oxy hóa tăng lên, trong khi biểu hiện của các gen bảo vệ lại giảm. Những thay đổi này gợi ý một sự giao tiếp bị rối loạn giữa các nơ-ron và các tế bào miễn dịch, một cơ chế có thể góp phần vào sự thoái hóa thần kinh.

Phân tích các mẫu mũi do đó cho phép theo dõi sự tiến triển của bệnh và xác định các mục tiêu tiềm năng cho các phương pháp điều trị. Phương pháp tiếp cận này cung cấp một cách thức thuận tiện để nghiên cứu các cơ chế sớm của bệnh Alzheimer, thường khó quan sát trong não sống. Nó cũng có thể bổ sung cho các xét nghiệm hiện tại, như xét nghiệm máu hoặc các xét nghiệm hình ảnh, để tinh chỉnh chẩn đoán và theo dõi bệnh nhân.

Tóm lại, niêm mạc khứu giác hoạt động như một cửa sổ vào não bộ, tiết lộ các quá trình bệnh lý lâu trước khi các triệu chứng xuất hiện. Phát hiện này có thể thay đổi cách quản lý bệnh, cho phép can thiệp sớm hơn và nhắm mục tiêu tốt hơn.

Attributions et sources

Origine de l’étude

DOI : https://doi.org/10.1038/s41467-026-70099-7

Titre : Olfactory cleft biopsy analysis of Alzheimer’s disease pathobiology across disease stages

Revue : Nature Communications

Éditeur : Springer Science and Business Media LLC

Auteurs : Vincent M. D’Anniballe; Sarah Kim; John B. Finlay; Michael Wang; Tiffany Ko; Sheng Luo; Heather E. Whitson; Kim G. Johnson; Bradley J. Goldstein