“`html

Lão hóa tế bào trong máu tiết lộ nguy cơ mắc bệnh

Phân tích sâu rộng hơn 7.000 protein huyết tương ở 60.000 người đã cho phép phát triển các mô hình có thể ước tính tuổi sinh học của hơn 40 loại tế bào, từ tế bào thần kinh đến tế bào cơ và tế bào miễn dịch. Kết quả cho thấy lão hóa không ảnh hưởng đến tất cả các tế bào theo cùng một cách: khoảng 20 đến 25% cá nhân có lão hóa nhanh ở một loại tế bào duy nhất, trong khi 1 đến 3% có ít nhất mười loại tế bào bị ảnh hưởng.

Các dấu hiệu lão hóa tế bào này có mối liên hệ chặt chẽ với sự xuất hiện của bệnh tật và tỷ lệ tử vong trong vòng 15 năm. Ví dụ, những người mang gen APOE4, được biết đến là làm tăng nguy cơ mắc bệnh Alzheimer, thể hiện lão hóa nhanh ở tế bào hình sao (astrocytes), một loại tế bào não, nhưng lại có sự trẻ hóa tương đối ở đại thực bào (macrophages), các tế bào miễn dịch. Ngược lại, những người mang gen APOE2 cho thấy một hồ sơ đối lập, với tế bào hình sao trẻ hơn và đại thực bào già hơn. Những khác biệt này có thể được giải thích bởi các cơ chế tiến hóa, nơi gen APOE4, bằng cách tăng cường sự cảnh giác miễn dịch, đã mang lại lợi thế sống sót trước các mầm bệnh trong quá khứ, với cái giá là lão hóa nhanh hơn của não bộ.

Lão hóa cực độ của tế bào hình sao làm tăng gấp ba nguy cơ mắc bệnh Alzheimer ở những người có hai bản sao của gen APOE4, trong khi sự trẻ hóa của các tế bào này làm giảm đáng kể nguy cơ này. Tương tự, lão hóa đáng kể của tế bào cơ xương làm tăng gấp 12,7 lần nguy cơ mắc bệnh xơ cứng teo cơ một bên (ALS), một bệnh thoái hóa thần kinh nghiêm trọng. Ở những người hút thuốc, lão hóa nhanh của tế bào biểu mô hô hấp làm tăng 58% nguy cơ ung thư phổi so với việc chỉ hút thuốc.

Các dấu hiệu lão hóa tế bào cũng cho phép dự đoán các bệnh khác. Lão hóa cực độ của tế bào phế nang loại 2, đóng vai trò quan trọng trong việc sửa chữa phổi, có liên quan đến nguy cơ tăng cao mắc ung thư phổi, ngay cả ở những người không hút thuốc. Đối với bệnh tiểu đường loại 2, lão hóa đáng kể của các tế bào dòng tuỷ, liên quan đến viêm nhiễm, làm tăng đáng kể nguy cơ, ngay cả khi không có các yếu tố truyền thống như nồng độ đường trong máu cao.

Nghiên cứu cũng tiết lộ rằng lối sống ảnh hưởng trực tiếp đến lão hóa tế bào. Những cá nhân có lối sống lành mạnh, đặc trưng bởi không hút thuốc, uống rượu điều độ, chỉ số khối cơ thể bình thường, hoạt động thể chất thường xuyên và ngủ đủ giấc, có các tế bào nhìn chung trẻ hơn. Ngược lại, những người kết hợp hút thuốc và béo phì thể hiện lão hóa nhanh ở nhiều loại tế bào.

Gánh nặng tích lũy của lão hóa tế bào có tác động lớn đến sự sống sót. Những người có hơn 20 loại tế bào lão hóa nhanh có tỷ lệ sống sót sau 15 năm khoảng 34%, so với 90% ở những người có tế bào lão hóa bình thường. Ngược lại, các tế bào miễn dịch hoặc thần kinh trẻ hóa giúp cải thiện tuổi thọ. Một điểm số nguy cơ đa tế bào đã được phát triển để phân tầng nguy cơ tử vong, chứng minh khả năng dự đoán mạnh mẽ qua các nền tảng phân tích protein khác nhau.

Những phát hiện này mang lại một cách mới để hiểu về lão hóa ở con người ở cấp độ tế bào. Chúng mở ra con đường cho các phương pháp cá nhân hóa để đánh giá nguy cơ mắc bệnh và xác định các mục tiêu điều trị tiềm năng, bằng cách nhắm mục tiêu cụ thể vào các loại tế bào dễ bị tổn thương nhất. Lão hóa không còn được xem như một quá trình đồng nhất, mà như một bức tranh ghép của các quỹ đạo tế bào riêng biệt, mỗi quỹ đạo đóng góp khác nhau vào sức khỏe và bệnh tật.

“`

Attributions et sources

Origine de l’étude

DOI : https://doi.org/10.1038/s41591-026-04446-y

Titre : Plasma proteomic signatures of cellular aging predict human disease

Revue : Nature Medicine

Éditeur : Springer Science and Business Media LLC

Auteurs : Daisy Yi Ding; Veronica Augustina Bot; Kenneth L. Chen; James W. Groves; Róbert Pálovics; Daisuke Masuda; Amelia Farinas; Hamilton Se-Hwee Oh; Viktoria Wagner; Nannan Lu; ; Carlos Cruchaga; Alina Isakova; Jonathan M. Schott; Tony Wyss-Coray